Endoskopowe badania narządów wewnętrznych (tzn. przy użyciu światłowodów) zaczęto stosować na początku lat 70., gdy udoskonalono budowę tych cieniutkich, szklanych włókien. Celem kolonoskopii jest uchwycenie zmian na powierzchni błony śluzowej wyściełającej jelito grube. Badanie to jest niezastąpione, gdy trzeba zlokalizować krwawienie czy polip lub sprawdzić stan śluzówki w przypadkach wrzodziejącego jelita grubego – choroby, która wiąże się z niebezpieczeństwem rozwoju nowotworu.
Kolonoskopię można wykonać zarówno dziecku, jak i osobie w podeszłym wieku. Poddawane są jej nawet kobiety w pierwszym trymestrze ciąży. Skierowanie wydaje lekarz pierwszego kontaktu lub prowadzący pacjenta gastrolog.

Wielkie sprzątanie

Przed badaniem trzeba jak najlepiej oczyścić jelito grube z zalegającej w nim masy kałowej. Bez względu na to, jaką metodę zaleci nam lekarz trzeba pamiętać, że skuteczność jej zależy nie tylko od zastosowanych środków przeczyszczających, ale i od ilości wypitych płynów. Im więcej ich przyjmiemy, tym luźniejszy stanie się stolec i łatwiej go będzie usunąć. Picie jest konieczne także dlatego, że w trakcie wypróżnienia może dojść do odwodnienia organizmu, zwłaszcza u starszych osób.
Chory zazwyczaj przygotowuje się do badania w domu, choć w przypadku pacjentów z ciężkimi schorzeniami ogólnymi, np. cukrzycą czy chorobami układu krążenia, specjaliści radzą krótki pobyt w szpitalu.
Lekarz zaleca zwykle jedną z dwóch metod oczyszczania jelita grubego:

• Tradycyjna – polega na ścisłej, trwającej trzy doby diecie bezresztkowej. Jest łagodna i nie obciąża organizmu, dlatego nadaje się dla osób starszych lub przewlekle chorych. Trzeba pić bardzo duże ilości płynów (co najmniej 3 litry) – herbatek owocowych i ziołowych, klarownych soków oraz bulionu. Jeść można jedynie galaretki owocowe. Przyjmuje się także małe dawki lekkich środków przeczyszczających (np. preparaty ziołowe z liściem senesu). W wieczór poprzedzający badanie należy dodatkowo przyjąć ok. 3 łyżek stołowych płynnej parafiny lub oleju rycynowego. Bezpośrednio przed zabiegiem wykonuje się serię lewatyw z ok. 1 litra wody lub gotowych środków przeznaczonych do tego celu, np. enemy. Trzeba je powtarzać tak długo, aż wydalana woda stanie się „czysta".
• 24-godzinna – w takim cyklu oczyszczania pacjent przez dobę przed zabiegiem przyjmuje wyłącznie płyny. Metoda ta jest stosowana u ludzi młodych i zdrowych, ponieważ konieczne jest zastosowanie rano i wieczorem środków silnie przeczyszczających. Ostatnim etapem jest również lewatywa, która kończy się wtedy, gdy z wnetrza jelita nie wydobywają się już żadne zanieczyszczenia.

Szybkie, choć trochę nieprzyjemne

Zabieg kolonoskopii może być w niewielkim stopniu bolesny, choć zazwyczaj, jeśli pacjent odczuwa jakieś dolegliwości, jest to raczej dyskomfort związany z wtłaczaniem dużych ilości powietrza do jelita. Niewielki ból może być wywoływany przez samo przesuwanie się endoskopu wewnątrz jelita.
Pół godziny przed zabiegiem lekarz podaje badanemu środki uspokajające i przeciwbólowe, by rozluźnił się i nie odczuwał dolegliwości. Pacjent rozbiera się od pasa w dół i układa na plecach lub lewym boku. Gastrolog wsuwa do jego odbytu zwilżoną żelem końcówkę kolonoskopu i lekko popychając ją w głąb jelita grubego dokładnie ogląda jego ścianki. Całe badanie trwa kilkanaście minut. Podczas zabiegu badany nie powinien wstrzymywać gazów, ponieważ grozi to kolką jelitową. Czasem lekarz prosi chorego, żeby w trakcie badania zmienił pozycję, by można było łatwiej manipulować kolonoskopem.
Po zabiegu pacjent przez kilka godzin odpoczywa. Aby jak najszybciej pozbyć się wzdęcia i uniknąć dolegliwości bólowych, nie powinien wstrzymywać gazów.
Kolonoskopię można powtarzać wielokrotnie w krótkich odstępach. Jest bezpieczna, a jeśli zdarzają się powikłania, to zazwyczaj niewielkie krwawienia, które nie wymagają dalszego leczenia. Wynik badania pacjent poznaje na bieżąco w trakcie zabiegu, otrzymuje go także w formie opisu.

Pokrewne badania

Anoskopia - wziernikowanie kanału odbytu i końcówki odbytnicy.
Rektoskopia - wziernikowanie odbytnicy.
Rektoromanoskopia - rektoskopia poszerzona o badanie końcowego odcinka esicy (dolny odcinek jelita grubego tuż przed odbytnicą).
Sigmoidoskopia – wziernikowanie końcowego odcinka jelita grubego wraz z esicą.